MEHMET EMİN ÖZMEN
İkinci Karabağ Savaşı’nın ardından Azerbaycan ordusunun Karabağ’ı işgalden kurtarıp Ermenistan’ı mağlup etmesi, bölge tarihinde bir dönüm noktası oldu. Bu zaferin ardından İlham Aliyev’in, kameralar önünde biraz da mağrur bir komutan edasıyla, zafer kazanmış bir devlet başkanına pek de yakışmayacak bir üslupla söylediği “Ne oldu Paşinyan?” sözü uzun süre hafızalardan silinmedi. Şimdi ise aynı soruyu kendisine yöneltmek kaçınılmaz hale geliyor: Ne oldu Aliyev?
Aliyev ve Azerbaycan’daki bazı çevreler, her ne kadar İkinci Karabağ Savaşı’ndaki zaferin Azerbaycan ordusu tarafından kazanıldığını, Türkiye’nin yalnızca İHA-SİHA ve silah desteği sağladığını, başarının asıl sahibinin Azerbaycan olduğunu savunsa da madalyonun diğer yüzüne de bakmak gerekir.
İnsan sormadan edemiyor:
1988 yılında bölgede çatışmalar başlayıp Ermenistan Karabağ’ı ilhak girişimlerinde bulunduğunda Azerbaycanlılar neden sessiz kaldı? 1991’de Ermenistan güçleri işgale girişip Dağlık Karabağ Cumhuriyeti’ni ilan ettiğinde, o dönemde Azeriler neden bir önlem alamadı? 1992’de Hocalı katliamı yaşandı; ardından Laçin, Hocavend, Kelbecer ve Ağdere gibi stratejik noktalar birer birer işgal edildi.
1994 yılında bir protokol ile ateşkes imzalandığında toprağın büyük bir kısmı Ermenistan işgali altındaydı. Peki, o gün bugündür aradan geçen uzun yıllarda neden beklendi? Karabağ neden elden çıkarıldı? O dönemde ülkeyi savunan ordu aynı ordu, devlet aynı devlet değil miydi? Devletin başında ya da kritik makamlarda yine Aliyev ailesi yok muydu? Türkiye tarafında Süleyman Demirel, Ahmet Necdet Sezer cumhurbaşkanlığında; Tansu Çiller, Mesut Yılmaz, Bülent Ecevit başbakanlıklarında görev yaparken neden somut bir adım atılmadı da ta 2020 yılı beklendi?
2020’deki İkinci Karabağ Savaşı’nın kazanılmasının arkasında yatan asıl dinamik nedir? İnsanın nankörlük yapmaması gerekir. Bir siyasetçinin tavırları eleştirilebilir, “Kardeşlik hukukuna sığmıyor”, “Bize abilik taslamasın”, “Türkiye iç işlerimize karışmasın” denilebilir. Ancak Karabağ Savaşı’nın kazanılmasındaki en kilit nokta; Türkiye’nin verdiği askerî eğitimler, sağladığı İHA ve SİHA teknolojisi ve en önemlisi uluslararası konjonktürü buna göre hazırlamasıdır. Türkiye’nin stratejik desteği olmasaydı, Azerbaycan’ın tek başına bu başarıyı elde etmesi mümkün değildi.
Diğer yandan, Azeri yetkili veya basın mensuplarından gelen “Biz parasını kuruşu kuruşuna vererek aldık o silahları, israilden de İHA-SİHA desteği aldık” diyerek israili zafere ortak etme çabası ayrıca değerlendirilmelidir. Bugün israilin Azerbaycan’ın tercihleri üzerinde belirgin bir etkisi olduğu; Türkiye ile olan kadim kardeşlik ilişkisini zedelemek, İran ile olan hassas dengeleri bozmak ve her iki ülkeye karşı net bir cephe oluşturmak amacında olduğu görülmektedir. Nitekim Azerbaycan’da okullarda başörtüsünün yasaklanması gibi toplumsal hassasiyetleri kaşıyan adımların atılması, bu stratejik oyunun bir parçasıdır.
Ne yazık ki Aliyev yönetimi bu oyuna gelmiş; bugüne kadar kader birliği yaptığı, en zor günlerinde yanında duran Türkiye’ye karşı nankörlük olarak nitelendirilebilecek talihsiz açıklamalara ve tutumlara imza atmıştır.