İstanbul’un Fatih ilçesindeki Balat ve Fener, renkli sokaklarının yanı sıra yüzyıllardır farklı toplulukların izlerini taşıyor. 15. yüzyıldan kalan Ahrida Sinagogu, Fener Rum Patrikhanesi ve 1898’de açılan Sveti Stefan Kilisesi, bölgenin çok katmanlı tarihini gözler önüne seriyor.
İstanbul’un Fatih ilçesinde, Haliç kıyısındaki Balat ve Fener semtleri, renkli cumbalı evlerin ötesinde farklı inançların ve mimari geleneklerin izlerini taşıyor. Balat’taki Ahrida Sinagogu, Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi, Aya Yorgi Kilisesi ve Demir Kilise olarak bilinen Sveti Stefan, bölgenin tarihî kimliğini oluşturan önemli yapılar arasında bulunuyor.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Turizm Şube Müdürlüğünün Visit İstanbul platformunda yer alan bilgilere göre bölge, tarihî ibadethanelerinin yanı sıra cam ve seramik atölyeleri, eski eşya dükkânları ve geleneksel kahvehaneleriyle de tanınıyor. Bu kültürel mirasın dikkat çekici duraklarından biri ise geçmişi 15. yüzyıla uzanan bir sinagog.
Ahrida Sinagogu’nun adı Ohri kentinden geliyor
Balat’taki Ahrida Sinagogu, 15. yüzyılın başlarına uzanan tarihiyle İstanbul’un Yahudi kültür mirasının önemli yapılarından biri. Sinagogun adı, kurucularının göç ettiği ve günümüzde Kuzey Makedonya sınırlarında bulunan Ohri kentinden geliyor.
Visit İstanbul’un 3 Mart 2026 tarihli tanıtımında, yapının içindeki gemi pruvasını andıran dua kürsüsüne özellikle dikkat çekiliyor. Kürsünün biçimi hakkında iki farklı yorum bulunuyor. Bunlardan biri Nuh’un Gemisi’ne, diğeri ise İspanya’dan gelen Sefarad Yahudilerini Osmanlı topraklarına taşıyan gemilere işaret ediyor. Bu anlatımlar, yapının mimari unsuruna ilişkin tarihsel yorumlar olarak aktarılıyor.
Fener’de Patrikhane ve kırmızı tuğlalı okul
Balat’ın komşusu Fener, Rum Ortodoks topluluğunun tarihî yapılarıyla öne çıkıyor. Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi ve Aya Yorgi Patrikhane Kilisesi, bölgenin dinî mirasının başlıca durakları arasında yer alıyor.
Fener’in mimari görünümünde önemli bir yere sahip olan Fener Rum Lisesi ise kırmızı tuğlalı cephesi ve neogotik ayrıntılarıyla tanınıyor. Haliç kıyılarından da görülebilen okul binası, semtin tarihî siluetinin belirgin parçalarından birini oluşturuyor.
Haliç kıyısındaki Demir Kilise 1898’de açıldı
Bölgenin en farklı mimari örneklerinden biri olan Sveti Stefan Bulgar Kilisesi, demirden üretilmiş yapı elemanları nedeniyle Demir Kilise adıyla biliniyor. Haliç kıyısındaki kilise, Ermeni mimar Hovsep Aznavur tarafından tasarlandı. Yapının metal parçaları Avusturyalı Rudolf Waagner firması tarafından üretildi.
Visit İstanbul’un tarihçesine göre Bulgar topluluğunun kilise kurma süreci, 1849 yılında Stefan Vogoridis’in girişimiyle başladı. Bugünkü demir yapı ise 1898’de açıldı. Yedi yıl süren restorasyonun ardından kilise, Ocak 2018’de yeniden hizmete girdi.
Balat’ın kültürel mirası sokaklarla sınırlı değil
Balat ve Fener’in tarihî dokusu yalnızca ibadethanelerden oluşmuyor. Visit İstanbul’un bölge tanıtımında cam ve seramik atölyeleri, eski eşya dükkânları, müzayedeler ve kahvehaneler de semtin kültürel yaşamının parçaları olarak anlatılıyor.
Ahrida Sinagogu’ndan Fener Rum Patrikhanesi’ne, kırmızı tuğlalı okul binasından Sveti Stefan Kilisesi’ne uzanan bu tarih rotası, İstanbul’un farklı topluluklara ait mimari ve kültürel mirasını aynı bölgede buluşturuyor.