İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

100 Yıl Önce Nevşehir

100 Yıl Önce Nevşehir’de hayattan kesitler… İşte Nevşehir Salnamesi 1914 

Tam 105 yıl sene önce bugün Nevşehir’e bakış…. 1924 Mübadelesi öncesinde Nevşehir’de yaşayan Rumlar, ‘Kahveci Dağı’ olarak adlandırılan dağın eteklerinde bir mahalle oluşturmuşlardı. Bugün halk arasında Rum Mahallesi olarak bilinen bölgede eskiden, Rum Baş, Rum Orta ve Rum Aşağı olmak üzere üç bölümlü bir Rum Mahallesi yer alıyordu. Nevşehirli Ortodoksların 1911 yılında İstanbul’da kurmuş olduğu Papa Yeorgios Cemiyeti, 1912 ve 1913 yıllarında Karamanlıca olarak yazılmış Nevşehir Salnamelerini yayınladılar.

Yıl 1914 NEVŞEHİR

Nevşehir Salnamesi 1914

Nüfus                       : 21.536

Türk                         : 13.210

Ortodoks Rum         : 7306

Ermeni                     : 878 Ermeni

Protestan    : 87

Ermeni Katolik         : 55

Nevşehir Salnamesi 1914’den edinilen bilgilere göre, Nevşehir Rum Mahallesi yukarıdan aşağıya, antik Yunan tiyatrolarında olduğu gibi basamaklı biçimde yapılandırılmıştı. Mahallede konak tipi gösterişli evlerin yanı sıra, çeşmeler, çarşı, dükkanlar, çeşitli okullar, kütüphane, iki kilise ve bir hamam bulunuyordu. Rumların refah içinde yaşadıkları bu mahalle, uzun yıllar Niğde sancağına bağlı olarak varlığını sürdürmüş olan Nevşehir’e, Niğde tarafından gelirken ilk dikkati çeken yer oluyordu. Rumların 1924 mübadelesi ile bölgeyi terk etmelerini müteakiben boşaltılan Rum Mahallesi günden güne bakımsız hale geldi ve birçok yapı ve tarihi binalar zaman içerisinde yıkılarak yok oldu. Nevşehir’deki Rum Mahallesi bugün Cumhuriyet Mahallesi adıyla anılmakta ve harabe görüntüsü ile içimizi acıtmaktadır.  ​

Yıl 1915-16 NEVŞEHİR

O tarihte Niğde’ya bağlı ilimiz Nevşehir kazasında, 1915 yılına göre, 4058 hanede 20.290 kişi bulunuyordu. Kasabaya ait toplam hane sayısı için iki yıla ait bir bilgi yoksa da okul yapımı çalışmaları kapsamında, iki mahallede Beğdik (Bekdik mahallesi), İskil (Eskili mahallesi) 180’er hane bulunduğu belirtilmiştir. Köyler için ise ancak 1916 yılına ait bilgi mevcuttur. Bu anlamda köylerin toplam hane sayısı 3729 olup tahmini nüfus 18645 idi. 1915 yılına ait bilgi olmadığı için köyler hakkında bir karşılaştırma imkanımız bulunmamaktadır. (BOA, DH.UMVM, 81/ 40, 2-3)

Nevşehir Kazası Hane Sayısı   Tahmini Nüfus

Narlı                         510                  2550

Meleköy                   591                  2955

İnegi                         483                   2415

Mecan                      460                   2300

Tobuz                       309                   1545

Kolpak                     108                    540

Kavak                      132                    660

Karapınar                 93                     465 

Çardak                     61                     305

Topaç                      58                        290

Kızılcın                    63                       315

Civarzile                 231                      1155 

Şemsettin Sami 1888-1900 yıllarında yazdığı Kamus- ül Alam adlı tarih ve coğrafya ile ilgili eserinde Ürgüp’te 70 cami, 5 kilise ve 11 kütüphane olduğunu belirtir.

1915 yılına göre ise 2045 haneli Ürgüp kazasında tahmini 10225 kişi bulunuyordu. 1916 da Ürgüp kasabasında hane sayısı 1231 idi. Bir önceki yıl kaza toplamı için verilen 2045 haneden çıkardığımızda 814 hane köylere ait hane sayısıdır. Burada bir çelişki ortaya çıkmaktadır. 1916 yılına ait bilgide, Ürgüp kazası dahilindeki köylerin hane sayılarını incelediğinde 2901 hane gibi büyük bir sayı ortaya çıkmaktadır. Söz konusu çelişki bazı büyük köylerin (Uçhisar, Ortahisar gibi ) önceki yıla ait toplam içinde yer almaması ile açıklanabilir. (BOA, DH.UMVM, 81/ 40, 4)

Ürgüp Kazası              Hane Sayısı     Tahmini Nüfus

Ürgüp kasabası                  1321                6155

Sofular                                 126                   630

Aravan                                 133                   665

Ramsa                                 139                   695

Çakanin                               112                   560 

Boyalı                                  128                   640

Akan                                   132                    660

Karain                                 156                   780

Uçhisar (Uçhisar)               705                  3525

Ortahisar(Ortahisar)           608                 3040

Sarıhafir                              86                   430

Karlık                                   72                  360

Nevşehir’de Rum Mahallesi- Cumhuriyet-

1924 Mübadelesi öncesinde Nevşehir’de yaşayan Rumlar, ‘Kahveci Dağı’ olarak adlandırılan dağın eteklerinde bir mahalle oluşturmuşlardı. Bugün halk arasında Rum Mahallesi olarak bilinen bölgede eskiden, Rum Baş, Rum Orta ve Rum Aşağı olmak üzere üç bölümlü bir Rum Mahallesi yer alıyordu. Nevşehirli Ortodoksların 1911 yılında kurmuş olduğu Papa Yeorgios Cemiyeti, 1912 ve 1913 yıllarında Karamanlıca olarak yazılmış Nevşehir Salnamelerini yayınladı. Bu salnamelerden edindiğimiz bilgilere göre, Nevşehir Rum Mahallesi yukarıdan aşağıya, antik Yunan tiyatrolarında olduğu gibi basamaklı biçimde yapılandırılmıştı. Mahallede konak tipi gösterişli evlerin yanı sıra, çeşmeler, çarşı, dükkanlar, çeşitli okullar, kütüphane, iki kilise ve bir hamam bulunuyordu. Rumların refah içinde yaşadıkları bu mahalle, uzun yıllar Niğde sancağına bağlı olarak varlığını sürdürmüş olan Nevşehir’e, Niğde tarafından gelirken ilk dikkati çeken yer oluyordu. Hatta burası İstanbul’daki Pera’ya benzetiliyordu. Rumların 1924 mübadelesi ile bölgeyi terk etmelerini takiben Rum Mahallesi günden güne bakımsız hale geldi ve birçok yapı yıkılarak yok oldu. Nevşehir’deki Rum Mahallesi bugün Cumhuriyet Mahallesi adıyla anılmaktadır. 

Şemsettin Sami, Kamus-ül-Alam adlı kitabında 1870 yılında Nevşehir’de 8528 Rum, 469 Ermeni ve 29.194 Müslüman yaşadığını yazmaktadır.

Nevşehir’de Ermeni Mahallesi- Karasoku-

Nevşehir merkezde yapılmış olan Post-Bizans kilise sayısı üçtür. Bunlardan biri Karasoku Mahallesi’nde Karasoku Camisi yakınlarında yapılmış olan Ermeni Kilisesi’dir. Bu kilisenin çevresinde 100 kadar evden oluşan geniş bir Ermeni Mahallesi bulunuyordu. Yaşlıların ‘kisle’ olarak adlandırdıkları bu mevkii, şimdiki Nar Caddesi’nin batı tarafında kalmaktadır. Ermeni Kilisesi şehrin yeniden yapılandırılması sırasında yıkılmış ve yerine blok apartmanlar inşa edilmiştir. İki katlı ve localı bir yapısı olan kilisenin bazı taşlarından 1950 yılında inşa edilen Nevşehir Lisesi’nin giriş merdivenlerinin yapıldığı bilinmektedir. Bu kiliseden günümüze başka bir kalıntı ulaşmamıştır. Diğer iki kilise ise Rum Mahallesi’nde bulunmaktadır. Ortodoks Rumlar tarafından yapılmış olan bu kiliseler, bugün sadece çan kulesi bize ulaşmış olan Çanlı Kilise ve sonradan bir süre cezaevi olarak da kullanılmış olan Meryemana Kilisesi’dir.

100 yıl önce Nevşehir’den çekilen fotoğraflardan kareler.

Aslında (1716 öncesi) Nevşehirli olanlar toplam 18 hanedir. Diğer Türkmen nüfus Antep-Çukurovadan, Rum ve Ermenilerde Niğde, Kayseri, Yozgat, Ķırşehir ve diğer irili ufaklı yerleşimlerden Damat İbrahim Paşanın çağrısı ile Nevşehir’e göçmüş burayı yurt edinmişlerdir. 

http://www.fibhaber.com/yasam/100-yil-once-nevsehir-h96814.html



İlk yorum yapan siz olun

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: